Nederland heeft maar liefst 21 nationale parken die je allemaal kunt bezoeken. Nationale parken zijn bijzondere natuurgebieden met een enorme diversiteit aan flora en fauna. In dit blog neem ik jullie mee naar Nationaal Park De Biesbosch in Noord-Brabant. 

Nationaal Park De Biesbosch is een uniek natuurgebied dat zich uitstrekt over de provincies Zuid-Holland en Noord-Brabant. Het is een waterrijk gebied met rivieren, eilandjes en kreken. De Biesbosch is zelfs het grootste zoetwatergetijdengebied in heel Europa. Tijd dus om dit mooie gebied eens te bezoeken. Op een mooie dag in juni zetten we koers naar Werkendam waar we het bezoekerscentrum bezochten, een mooie boottocht door de Biesbosch zelf maakten en de dag afsloten met een korte wandeling door moerasgebied. We vinden allemaal hetzelfde: de Biesbosch is echt prachtig! 

Over De Biesbosch

Het Nationaal Park De Biesbosch bestaat uit drie delen: het meest noordelijke gedeelte het de Sliedrechtse Biesbosch. Het unieke van dit deel van de Biesbosch is dat er nog steeds een groot getijdenverschil is. Ook zijn er nog de unieke rivierduinen. Het tweede gedeelte is de Hollandse Biesbosch. Dit gebied ligt ten zuiden van de stad Dordrecht. In dit gedeelte van het Nationaal Park is een enorme rijkdom aan vogels. Het derde deel van de Biesbosch heet de Brabantse Biesbosch. In dit gebied vind je voornamelijk kreken, riviertjes en wilgenbossen. Ook vind je hier het Museumeiland. Dit is het bezoekerscentrum van het Brabantse gedeelte. Wij bezochten het Museumeiland en wandelden door het wilgenbos. 

Korte geschiedenis van de Biesbosch

Het gebied wat nu de Biesbosch is, was al bewoond in de vroege Middeleeuwen. Rond het jaar 1000 waren er kleine nederzettingen op de hoge gebieden tussen de rivieren. Er werden dijken aangelegd zodat er een groot landbouwgebied ontstond. Hierdoor waren er echter ook regelmatig dijkdoorbraken waardoor het vruchtbare land overstroomde. De bewoners van het gebied verdienden de kost met het zogenaamde moerweven. Moerweven is veenexploitatie op grote schaal waarbij veen dat overspoeld was door zeewater werd verbrand om zo zout te winnen. Door deze ontginning namen de problemen met de rivieren alleen maar toe. 

Sint-Elizabethsvloed

In de nacht van 18 op 19 november 1421 vond er ter hoogte van het huidige Strijen een grote dijkdoorbraak plaats. Op dat moment was er een zware noordwesterstorm, gevolgd door een stormvloed. De landbouwgebieden overstroomden met zout water. Er ontstond zo een ondiepe binnenzee met open water dat in stromen en geulen heen en weer vloeide. Op deze manier ontstond het zo unieke zoute en zoete getijdengebied van de Biesbosch. Dit proces was trouwens niet alleen het gevolg van de Sint-Elizabethsvloed maar een proces van tientallen jaren met constante overstromingen en dijkdoorbraken. In de nacht van de Sint-Elizabethsvloed verdwenen ongeveer 30 dorpen waarvan de overblijfselen van drie dorpen gedeeltelijk zijn teruggevonden. 

Riet

Het gebied van de Biesbosch veranderde langzaam in een uitgebreide rivierdelta: een netwerk van eilanden, rivieren en killen. Plaatselijke bewoners hielden zich bezig met landbouw, rietoogst en biezensnijden. Het riet van de Biesbosch was van zeer goede kwaliteit en er was veel vraag naar. Het riet groeide op zogenaamde rietgorzen. Dit zijn hogere, vruchtbare gebieden tussen het water waar riet goed groeit. Als de rietgorzen na jaren waren dichtgeslibd, werd er wilgenbos geplant. Want ook wilgen deden het economisch erg goed. 

Niet alleen rietsnijders waren hier actief. Ook waren er eeuwenlang vissers, jagers en kooikers die constant rekening moesten houden met het dichtslibben van hun gebieden en de wisselwerking met het water. 

Deltawerken

De steden rondom de Biesbosch groeiden in rap tempo. In 1850 werd begonnen met het aanleggen van de Nieuwe Merwede. Hierdoor kon het water van de Rijn rechtstreeks naar het Hollandsch Diep stromen en nam de scheepvaart toe. Ook nam de akkerbouw toe waardoor er dijken op de hogere gebieden werden aangelegd. Het nadeel hiervan was dat de Biesbosch niet meer als waterbuffer kon dienen. Tijdens de watersnoodramp van 1953 kwam de Biesbosch volledig onder water te staan. Om de veiligheid van dit deel van Nederland te waarborgen werden de grote zeegaten afgesloten met enorme dammen. De Biesbosch veranderde hierdoor geleidelijk in een ondiep zoetwater moeras. 

Tweede Wereldoorlog

In de Tweede Wereldoorlog vormde de Biesbosch met de vele kreken, grienden, rietvelden en bossen een perfecte verstopplaats voor onderduikers. Het verschil tussen eb en vloed was bijna twee meter en alleen de lokale verzetsmensen wisten de weg. De Duitse bezetters waren zelfs bang om het gebied te betreden vanwege het vele water. Ze wilden hier liever niet verdwalen. 

Na de bevrijding van het zuidelijke gedeelte van Nederland probeerden veel gedeserteerde Duitse soldaten De Biesbosch vanuit het bezette gebied over te steken. Daarbij werden eind 1944 75 Duitse soldaten gevangengenomen. Het verzet gebruikte De Biesbosch om mensen vanuit bezet gebied naar bevrijd gebied over te zetten. Ook medicijnen en voedsel werden door De Biesbosch naar bezet gebied gesmokkeld. Scènes van onder andere de Nederlandse speelfilm Zwartboek spelen zich af in de Biesbosch.

Natuur

In Nationaal Park De Biesbosch kun je een bonte verzameling dieren en planten aantreffen. Zo vind je hier diverse vissoorten, amfibieën en broedvogels zoals de roerdomp, zwaluwen, kwikstaartjes, lijsters, ijsvogels en de visarend. In totaal zijn er rond de 65 vogelsoorten die de Biesbosch bevolken. Ook zijn er diverse zoogdieren te vinden. Van muis tot wezel en van vos tot ree. Af en toe zijn er zelfs zeehonden te zien, al zijn die er vanwege de Haringvlietsluizen een stuk minder dan vroeger. Ook zijn er behoorlijke otter- en beverpopulaties te vinden. Kortom, de Biesbosch is een uniek leefgebied. 

Bezoek aan de Biesbosch

Tijdens ons bezoek aan de Biesbosch maken we een rondvaart, bezoeken we het Museumeiland en wandelen we aansluitend nog door een gebied met de mooie naam De Pannenkoek. We leren alles over de Biesbosch en de kinderen spelen ook nog in de mooie waterspeeltuin van het Museumeiland. 

Rondvaart

Voordat we het Museumeiland bezoeken, stappen we eerst in een fluisterboot voor een rondvaart door dit unieke gebied. Een fluisterboot is een elektrische boot en op deze manier vaar je dus lekker stil. De boot vertrekt vlak voor het museum. Voordat we vertrekken, krijgen we eerst nog een korte veiligheidsinstructie. Het eerste deel waar we doorheen varen is nog een brede rivier. Al snel slaan we af en komen terecht in smalle rivieren en kreken. We nemen plaats op de buitenbank en genieten van de natuur om ons heen. 

De schipper legt ons uit dat veel kreken en riviertjes hier speciale namen hebben. Zo varen we door het Gat van Den Kleinen Hil , het Gat van de kleine Buisjes en het Zuidergat van de Visschen. Als we eenmaal op open water zijn aangekomen, zien we in de verte de Moerdijkbrug liggen. Op dit punt keren we weer om en varen via een andere route terug naar het Museumeiland. De boottocht duurt ongeveer 75 minuten. 

Museumeiland

Na onze boottocht door de Biesbosch bezoeken we het Museumeiland. Het huidige gebouw werd in 2015 geopend en is een echte blikvanger, vooral vanwege het bijzondere grasdak. Het dak bestaat uit turf waarop gras en kruiden groeien. Het museum zelf bestaat uit drie delen. Het binnenmuseum waar je alles komt te weten over de Biesbosch, de grote waterspeeltuin en het buitenmuseum De Pannenkoek, dat een paar meter verderop ligt. 

Binnenmuseum

In het binnenmuseum leren bezoekers in zeven paviljoens alles over de Biesbosch. Zo beginnen we gelijk bij het ontstaan van de Biesbosch door de grote overstroming van 1421. We komen alles te weten over de geschiedenis, het leven in de Biesbosch, de ambachten en de natuur. Er zijn veel interactieve displays en informatieborden. Mijn oudste twee kinderen kunnen goed meekomen. Ook de presentatie van de Biesbosch in de Tweede Wereldoorlog kunnen ze goed volgen. Mijn jongste kind is een stuk sneller door het museum en gaat vervolgens demonstratief op de groene banken in het midden hangen.

Ik kijk vooral naar de interessante voorwerpen. Zo kom ik langs twee kunsthanden. Deze houten prothese werd gemaakt voor een rietsnijder die tijdens zijn werk in één keer vier vingers tegelijk afsneed. Nadat hij zijn handprothese had gekregen, kon hij weer een tijd lang zijn beroep uitoefenen. We leren ook alles over de dieren die hier leven en over de verschillende getijden. De getijden zorgen voor het unieke karakter van de Biesbosch. We luisteren ook naar verhalen van vroeger. Speciaal voor kinderen tot en met 12 jaar is er een interactieve tocht met Maas en Liam. Deze tour kun je downloaden op de telefoon. Aan het einde van de virtuele tour is er nog een quiz waarbij je je kennis over de Biesbosch kunt testen. De app is gratis. 

Speeleiland

Nadat we het museum uitgebreid hebben bekeken, komen we bij het Speeleiland. Het Speeleiland is een Biesboschbeleving: een schaalmodel van de Biesbosch. Net als in de echte Biesbosch vind je hier ook polders, dijken, rivieren en stroompjes. Het schaalmodel is ongeveer 30 bij 30 meter groot. Kinderen kunnen zo op een speelse wijze leren over waterstanden, stromen en eb en vloed. Ze kunnen hier schuiven en deuren open en sluiten zodat je de waterstroom kunt regelen. Tegelijkertijd kunnen ze zo lekker met water spelen. Het Speeleiland is gelijk een grote hit bij mijn kinderen. IJverig gaan ze aan de slag en zorgen hier en daar zelfs voor een overstroming. De jongens vinden het leuk om alle deurtjes open te zetten zodat het water goed door de Biesbosch stroomt. Om geen natte schoenen te krijgen, lopen de meeste kinderen op blote voeten door het water. Let hierbij wel op niet uit te glijden want het water maakt de randen van het schaalmodel helaas erg glad. Terwijl de kinderen bezig zijn met het schaalmodel, loop ik nog een rondje door de tuin van het museum met een mooi uitzicht op het Nationaal Park. 

Buitenmuseum De Pannenkoek 

Behalve het binnenmuseum en het speeleiland, is er ook nog een buitenmuseum. Dit buitenmuseum met de naam De Pannenkoek laat zien hoe de griendwerkers riet en griend oogsten. De route door het buitenmuseum is ongeveer twee kilometer lang en komt ook nog langs een eendenkooi, een beverburcht en een zogenaamde schrankkeet, een huisje waar de griendwerkers doordeweeks overnachtten tijdens hun werk in de Biesbosch.

De wandelroute begint net over het water en wordt aangegeven met een witte pijl op een gele achtergrond. Vanuit het museumeiland wandel je een stukje over een brug en bij het bordje De Pannenkoek ga je het natuurgebied binnen. Via smalle paadjes wandelen we door een typisch Biesbosch-landschap. We zien de grienden en het riet en lopen door laantjes met aan beide kanten wilgenbomen. Onderweg passeren we een eendenkooi. We houden een korte stop bij de schrankkeet. De schrankkeet is een rieten huis en niet heel erg comfortabel. Het zal hier in de winter vast niet aangenaam zijn geweest. De wandeling is niet heel lang maar geeft toch een goed beeld van hoe het gebied er vroeger uitzag. 

Praktische informatie

• Waar: Het Biesbosch Museumeiland bevindt zich in de plaats Werkendam. Adres: De Hilweg 2, 4251 MT Werkendam.

• Parkeren: parkeren kan gratis op de grote parkeerplaats naast het Museumeiland.

• Openingstijden: maandag: 11.00 tot 17.00, dinsdag-vrijdag: 10.00 tot 17.00, zondag: 11.00 tot 17.00. Kijk voor actuele openingstijden op de website

• Prijzen: je kunt een ticket kopen voor alleen het museumeiland of een combinatieticket met een boottocht erbij. Een ticket voor volwassen kost 11,75 euro, kinderen 4-12 jaar 8,75 euro, kinderen 0-4 jaar gratis. Een combinatieticket kost dan 23,00 euro voor volwassenen, kinderen 4-12 jaar 14,25 euro, kinderen 0-4 jaar gratis. Toegang tot het museum is gratis met de museumjaarkaart. De boottocht moet dan echter apart betaald worden. Voor volwassen kost de boottocht dan 14,25 euro en voor kinderen 11,25 euro. Kijk voor actuele prijzen op de website.

• Tijd nodig: boottocht: ongeveer 75 minuten. Museumeiland: 1 tot 2 uur. Speeleiland: ongeveer 30 tot 45 minuten. Wandeling De Pannenkoek: 30 minuten tot een uur afhankelijk van het wandeltempo. 

• Horeca: ja, in het museum vind je het Museumcafé Biesonder. Op het menu staan onder andere broodjes, zoete snacks, koffie, thee, fris en lokaal gebrouwen bier.

• Sanitair: in het museum is voldoende sanitair aanwezig. Op de fluisterboot en in het buitenmuseum zijn geen toiletten aanwezig.

• Extra informatie: de onverharde paden in het buitenmuseum De Pannenkoek kunnen erg glad zijn. Trek stevige schoenen aan. Op het Speeleiland kan het ook erg glad zijn vanwege het water over de randen van de riviertjes. Het museum is goed toegankelijk voor mindervaliden, het buitenmuseum niet.

Kijk voor meer informatie over het MuseumEiland De Biesbosch, de boottocht en de wandeling op de website.

Wij bezochten behalve Nationaal Park De Biesbosch ook de volgende parken: Nationaal Park De Meinweg, Nationaal Park De Alde Feanen en Nationaal Park Dwingelderveld.