Nederland kent veel mooie dorpen. Eén van de mooiste dorpen waar ik tot nu toe geweest ben, is het dorp Orvelte in de provincie Drenthe. In Orvelte vind je gezellige straatjes, prachtige boerderijen, kleine, interessante musea en een bijzondere dierentuin. Wij wandelden door de Orvelte en genoten van de atmosfeer. Orvelte is echt een aanrader om te bezoeken. 

Over Orvelte

Orvelte is waarschijnlijk ontstaan rond de 12e of 13e eeuw. De naam Orvelte is waarschijnlijk ontstaan uit de samentrekking van “over het veld” dat in het Drents ook wel “oer ‘t veld” wordt. In de 17e eeuw woonden er 13 landbouwers in Orvelte. Het dorp lag toen midden in de uitgestrekte bossen van Drenthe. In latere tijden bestond het dorp uit grote, monumentale boerderijen die kriskras door het dorp stonden. Elke boerderij had één schaapskooi. De schapen zorgden voor genoeg mest om het land te bewerken. Acht van deze grote boerderijen uit de negentiende eeuw staan nog steeds in het dorp. De boerderijen in Orvelte waren voornamelijk pachtboerderijen. Dat betekent dat de grond werd verhuurd en de boerderij er gratis bij kwam. De huurder woonde in de boerderij en bewerkte het land voor de eigenaar. 

In de jaren 60 van de 20e eeuw haalde de moderniteit Drenthe in. Boerderijen gingen op de schop en moesten efficiënter worden. Het land werd verdeeld over minder boeren maar over grotere boerderijen. Onder leiding van de toenmalige burgemeester werd Orvelte voor deze efficiëntie behoed. Men wilde het dorp redden. Orvelte werd een beschermd dorpsgezicht. De boerderijen werden opgekocht door de Stichting Orvelte. Deze stichting restaureerde de boerderijen en ze kregen andere bestemmingen. Zo behield Orvelte het oorspronkelijke karakter. 

Brinkdorp

Orvelte is een zogenaamd brinkdorp. Brinkdorpen komen in de hele provincie Drenthe voor. Brinkdorpen ontstonden in de late Middeleeuwen. In die tijd waren er in Nederland veel overstromingen en was het land drassig. Om toch droge voeten te behouden, bouwden de mensen hun huizen het liefst op de hoge zandruggen. Deze zandruggen waren stukken land die hoger lagen dan de omgeving. De kleine dorpen die op zo’n zandrug onstonden, werden esdorpen genoemd. In het midden van zo’n dorp was een open plek: de brink.

In een typisch brinkdorp stond in het midden een kerk en daaromheen de huizen. De huizen stonden allemaal door elkaar maar de deuren kwamen allemaal uit op een weg. Zo kon de boer met zijn kar gelijk de schuur in rijden. Ook was er in elk brinkdorp een diepe kuil met water: de dobbe. De dobbe werd vooral gebruikt als drinkplaats voor het vee. 

Naast het brinkdorp lag een groot stuk land dat de es werd genoemd. Elke boer had op de es een eigen stuk land waarop ze verschillende gewassen verbouwden. Om de gewassen op het land te beschermen tegen wilde zwijnen en herten, werden rondom de es houtwallen geplaatst. Achter deze houtwallen lag het bos. Hier haalden de bewoners van de brinkdorpen hout voor de huizenbouw en als brandstof voor de kachel. 

Doen in Orvelte

In Orvelte zul je je niet gauw vervelen. Er is zoveel te zien en te doen dat je je hier gemakkelijk een halve tot een hele dag kunt vermaken. Er zijn verschillende kleine musea, die ook leuk zijn voor kinderen. Je kunt er heerlijk wandelen door de omgeving en voor kinderen is er het leuke Houten Pad van Theodoor. 

Struinen door het dorp

Om het dorp beter te leren kennen, nemen we eerst een kijkje in het dorp zelf. We struinen door de straten en tussen de boerderijen. Op elke hoek is wel iets nieuws te ontdekken: een klein pleintje, een waterpomp en kleine paadjes tussen de huizen door. We komen langs een oude oven en bezoeken een aantal kleine winkeltjes. Vooral het snoepwinkeltje valt in de smaak bij de kinderen. Het interieur van de winkel komt uit 1865. Je kunt hier oud-Hollands snoep en streekproducten kopen. Andere leuke winkels zijn de pannenkoekenwinkel waar alles in het thema van de pannenkoek is en winkels met brocante voorwerpen. 

Musea

In Orvelte zijn een aantal interessante musea die ook geschikt zijn voor kinderen. De musea zijn niet groot, meestal ben je met een kwartiertje tot een half uurtje wel klaar.

Het Ottenshoes

In het Ottenshoes leer je alles over de familie Otten die in de 19e eeuw in deze boerderij woonde en werkte. In de boerderij wandel je door verschillende kamers die zijn ingericht in de tijd van de familie Otten. We zien hoe de kinderen sliepen in de bedstee en moesten meehelpen met het vee. Ook de keuken is leuk om te zien. Je kunt de boerderij op eigen gelegenheid bezoeken of met een rondleiding. Zo kom je nog meer te weten over de achtergrond van de familie Otten en over het leven in Orvelte. Ook kun je nog een kijkje nemen op het buitenterrein bij de boerderij. Hier zie je onder andere de schaapskooi, de hooischuur en het stookhok.

In het Ottenshoes wordt ook de film “Het Orvelte dagboek” vertoond. Dit is het verhaal van een lerares uit Orvelte die in de 20e eeuw leefde en werkte en later naar de Verenigde Staten emigreerde. Museum Het Ottenshoes, Dorpsstraat 34, Orvelte. Openingstijden: van dinsdag tot zondag 10.00 tot 17.00 uur. Maandag gesloten. Prijzen: volwassenen 6 euro, kinderen van 5 tot en met 14 jaar 3 euro. Een familiekaart voor twee volwassenen en twee kinderen kost 15,00 euro. De museumkaart is niet geldig. Horeca: nee. Sanitair: ja, tegen betaling van 0,50 cent. Tijd nodig: 15 tot 30 minuten. Kijk voor meer informatie op de website.

Paardentram

In Orvelte rijdt een heuse paardentram. De paardentram is een tram die, zoals de naam het al zegt, wordt voortgetrokken door twee imposante paarden. De tram maakt een rondje door het dorp zodat je Orvelte ook eens vanuit een ander perspectief ziet. De paardentram vertrekt vanaf de halte aan de Brink. Op de halte staan de vertrektijden. Let op: de paardentram rijdt niet elke dag. De dagen waarop de paardentram rijdt, vind je op deze website. Paardentram. Vertrek op de Brink. Prijs: 6 euro pp voor volwassenen. 4 euro pp voor kinderen (prijspeil 2025)

Jan Kruismuseum

Hoi-pipeloi, de je-weet-wel-kater en aju-paraplu komen allemaal uit de koker van tekenaar Jan Kruis. Jan Kruis is vooral bekend geworden met de strip Jan, Jans en de Kinderen. Het echtpaar Jan en Jans beleven met hun kinderen Karlijn en Catootje herkenbare, dagelijkse gebeurtenissen. Ook hebben ze huisdieren, de beroemde oranje je-weet-wel-kater, een witte siamees en een tekkel Lotje. Wij waren thuis ook fan en af en toe herlees ik nog wel eens de stripboeken. Striptekenaar Jan Kruis komt oorspronkelijk uit Rotterdam maar verhuisde tijdens zijn carriere naar Drenthe. 

Het Jan Kruismuseum in Orvelte is geheel gewijd aan het werk van Jan Kruis. Een groot deel van het museum staat in het teken van Jan, Jans en de Kinderen maar we komen ook veel meer te weten over ander werk van de tekenaar. Tot slot nemen we zelf nog even plaats aan de tekentafel en proberen we allemaal een rode kater te tekenen. Dit is een leuk museum voor alle fans van Jan Kruis. Jan Kruismuseum, Melkwegje 5, Orvelte. Openingstijden: het hele jaar door maar op wisselende tijden, zie voor actuele openingstijden de website. Prijzen: 5 euro voor volwassenen, kinderen 4 tot en met 12 jaar 1,50 euro. Museumjaarkaarthouders betalen 4 euro voor volwassenen. Horeca: nee. Sanitair: ja. Tijd nodig: 15 tot 30 minuten. Kijk voor meer informatie op de website.

Overige musea

Behalve het Ottenshoes en het Jan Kruismuseum zijn er nog andere musea die wij helaas niet konden bezoeken vanwege tijdsgebrek. Zo is er het Huis Brandaan. In dit verhalenhuis Brandaan neemt meesterverteller Niels Brandaan je mee op reis in de wereld van de verbeelding. Als je van vrachtauto’s houdt, kun je in het vrachtautomuseum een tentoonstelling van miniatuurmodellen, vrachtwagenmerken en andere voorwerpen rondom het thema vrachtwagens bekijken. Even buiten het dorp staat nog een replica van een Ijzertijdboerderij. Deze boerderij is gemaakt van materialen die vermoedelijk ook tijdens de ijzertijd gebruikt werden. De ijzertijdboerderij is gratis te bezoeken. 

Zoo Bizar

Het hoogtepunt van ons bezoek aan Orvelte is wel de Zoo Bizar. Zoo Bizar is een leuke minizoo die zich in een van de grote boerderijen bevindt. Deze dierentuin is inderdaad “bizar” zoals de kinderen het zelf zeggen. In Zoo Bizar kun je verschillende, vaak exotische, diersoorten bekijken. Maar pas op: veel van deze dieren rennen en vliegen dwars door de dierentuin. Bij binnenkomst worden we gelijk begroet door een nieuwsgierig gordeldier dat pal voor onze voeten rent. Twee van de drie kinderen willen gelijk op de drempel omkeren omdat ze de half donkere dierentuin eng vinden. Het gordeldier blijkt echter de ster van Zoo Bizar te zijn en aarzelend gaan de twee kinderen toch naar binnen.

We maken kennis met Brechje de spin, een baardagaam, reuzenslakken, naakte ratten en vleerhonden. Het is echt heel bijzonder om de dieren in deze open setting te zien. Boven ons hoofd loopt een rat en naast onze voeten het nieuwsgierige gordeldier. En zo af en toe scheert er een vleerhondje bovens ons hoofd. Geweldig! 

We wonen ook de zintuigenpresentatie bij. Tijdens de zintuigenpresentatie vertellen medewerkers van Zoo Bizar leuke feitjes over de dieren. Mijn dochter mag zelfs de slang vasthouden. De slang is volgens mijn dochter erg slijmerig. Buiten in de tuin van Zoo Bizar struint dan ook nog het varkentje Theodoor, de naamgever van het Houten Pad van Theodoor. Zoo Bizar vinden wij echt een must-do bij een bezoek aan Orvelte.

Let op: Zoo Bizar werkt met tijdsloten zodat er niet teveel bezoekers tegelijk zijn. Je kunt de tickets en het tijdslot boeken op de website. Zoo Bizar, Dorpsstraat 2-2A, Orvelte. Tijd nodig: 1 tot 2 uur inclusief de presentatie. Openingstijden: van 10.00 tot 17.00 maar niet op alle dagen. Kijk voor actuele openingstijden op de website. Prijs: volwassenen en kinderen vanaf 4 jaar betalen 6,95 euro. Kinderen van drie jaar kosten 3,00 euro. Jonger dan drie jaar: gratis. Horeca: ja. Sanitair: ja. Kijk voor meer informatie op de website. 

Houten Pad van Theodoor

Even buiten het dorp ligt het Houten Pad van Theodoor. Dit is een avontuur- en beleefpad van 300 meter lang dat geschikt is voor kinderen vanaf twee jaar. Bij het Houten Pad van Theodoor hoort het verhaal van het varkentje Theodoor dat zo graag een wild zwijn wilde zijn. Elke dag ziet Theodoor vanuit zijn hok het houten pad waar hij niet op kan. Op een dag wordt zijn hok door een klein meisje geopend waardoor Theodoor naar het houten pad kan. Een houthakker maakt voor Theodoor een holle boom en vanuit de holle boom trekt Theodoor over het houten pad. Onderweg komt hij allemaal obstakels tegen zoals bruggetjes, een touwbrug en een muziekspel.

Mijn kinderen vinden dit soort wandelingen altijd tof en gaan enthousiast het pad op. Ze wandelen over de houten vlonders en door de holle boom. Het pad loopt langs ene klein slootje en gaat dan het kreupelhout in. Daarna volgen enkele hindernissen zoals een evenwichtsbalk, een touwbrug en een houten wiebelpad. Deze vindt mijn dochter wat moeilijker en ze heeft verschillende pogingen nodig voordat het lukt. Bij het muziekspel slaan de kinderen tegen houten buizen die elk een andere klank hebben.

Daarna volgen er weer diverse hindernissen en uiteindelijk komen we uit bij een kleine uitkijktoren. Vanaf hier steken we een slootje over en komen we bij het tweede gedeelte van het pad. Hier zijn ook weer verschillende obstakels om te overwinnen. Via een grote brug komen we weer bij het startpunt uit. De kinderen vinden de route leuk en lopen hem nog twee of drie keer achter elkaar. Het pad is geschikt voor kinderen tot een jaar of 10. Voor oudere kinderen is het pad niet heel spannend maar ook mijn oudste vermaakt zich nog prima met het muziekspel. Let op: het pad ligt in het bos. Controleer na afloop goed op teken. 

Vanuit het dorp is het ongeveer een kwartiertje lopen naar het Houten Pad van Theodoor. Volg hiervoor de bordjes met het varkentje erop. De toegang is gratis. Het Houten Pad van Theodoor. Start: ingang aan de Schapendrift. Lengte: ongeveer 300 meter. Tijd nodig: voor een rondje ongeveer 10 minuten, maar mijn kinderen liepen de route nog een paar keer dus wij waren er een half uurtje. Prijs: gratis. Horeca: nee. Sanitair: nee. Extra informatie: trek stevige schoenen aan. 

Uit eten

Voor snacks of lunch kun je terecht bij restaurant de Drentse Heerlijkheid. Op het menu staan onder andere pannenkoeken, de Drents burger, appeltaart, diverse broodjes, maaltijdsalades en soep. Wij haalden hier een ijsje na ons bezoek aan Zoo Bizar. Restaurant de Drentse Heerlijkheid, Schapendrift 3, Orvelte. Kaart: Nederlands/Drents. Kijk voor meer informatie over openingstijden en prijzen op de website. 

Parkeren

Orvelte is geheel autovrij. Je kunt dus niet met de auto Orvelte in. Wij bezochten Orvelte op de fiets met gehuurde fietsen vanuit onze accommodatie. Wil je met de auto naar Orvelte, dan kun je betaald parkeren op een van de twee parkeerplaatsen net buiten het dorp. Parkeren op P1 of P2 kost 5 euro tussen 09.00 en 19.00 uur. Voor 09.00 en na 19.00 kun je gratis parkeren. Je kunt een parkeerticket van te voren reserveren op de website of een kaartje ter plekke kopen bij de automaat.